Hoạt động thu mua đóng vai trò quan trọng trong việc kiểm soát chi phí, đảm bảo nguồn cung hàng hóa, nguyên vật liệu và duy trì hoạt động sản xuất kinh doanh ổn định. Để tối ưu ngân sách, hạn chế rủi ro và nâng cao hiệu quả vận hành, doanh nghiệp cần xây dựng quy trình quản trị thu mua bài bản. Vậy quản trị thu mua là gì và làm thế nào để tối ưu hoạt động này? Cùng 1C Việt Nam tìm hiểu chi tiết trong bài viết dưới đây.
Quản trị thu mua (Procurement Management) là quá trình lập kế hoạch, tổ chức, điều phối và kiểm soát toàn bộ hoạt động mua sắm hàng hóa, nguyên vật liệu, thiết bị hoặc dịch vụ phục vụ nhu cầu sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp. Mục tiêu của quản trị thu mua là đảm bảo doanh nghiệp mua đúng hàng hóa, đúng số lượng, đạt tiêu chuẩn chất lượng, đúng thời điểm và với chi phí hợp lý.
Hoạt động quản trị thu mua bao gồm nhiều nghiệp vụ có sự liên kết chặt chẽ với nhau, từ xác định nhu cầu mua hàng, lập kế hoạch thu mua, tìm kiếm và đánh giá nhà cung cấp, đàm phán giá cả, quản lý đơn đặt hàng đến kiểm soát chi phí, công nợ và thanh toán. Đồng thời, doanh nghiệp cần thường xuyên theo dõi, đánh giá hiệu quả thu mua để tối ưu ngân sách và hạn chế rủi ro trong chuỗi cung ứng.
Khác với hoạt động mua hàng đơn thuần chủ yếu tập trung vào việc đặt mua và tiếp nhận hàng hóa, quản trị thu mua có phạm vi rộng hơn, mang tính chiến lược và dài hạn. Hoạt động này không chỉ đáp ứng nhu cầu mua sắm trước mắt mà còn hướng đến tối ưu tổng chi phí, xây dựng mối quan hệ bền vững với nhà cung cấp và đảm bảo nguồn cung ổn định cho doanh nghiệp.

Quản trị thu mua không chỉ giúp doanh nghiệp đáp ứng nhu cầu hàng hóa, nguyên vật liệu phục vụ sản xuất kinh doanh mà còn góp phần tối ưu chi phí, nâng cao hiệu quả vận hành và duy trì lợi thế cạnh tranh. Cụ thể, hoạt động này mang lại những lợi ích quan trọng sau:

Tùy theo quy mô và đặc thù hoạt động, mỗi doanh nghiệp có thể xây dựng quy trình riêng. Tuy nhiên, quy trình thu mua thường bao gồm 7 bước cơ bản sau:
Đầu tiên, các phòng ban tiến hành xác định nhu cầu mua sắm hàng hóa, nguyên vật liệu, thiết bị hoặc dịch vụ dựa trên kế hoạch sản xuất kinh doanh, tình hình tồn kho và ngân sách hiện có.
Bộ phận thu mua sẽ tổng hợp các yêu cầu, kiểm tra tính hợp lý và xây dựng kế hoạch mua hàng cụ thể, bao gồm danh mục hàng hóa, số lượng, thời gian cần hàng và ngân sách dự kiến. Việc lập kế hoạch ngay từ đầu giúp doanh nghiệp hạn chế tình trạng mua hàng ngoài kế hoạch, dư thừa tồn kho hoặc thiếu nguyên vật liệu phục vụ sản xuất.
Sau khi xác định nhu cầu, bộ phận thu mua tiến hành tìm kiếm các nhà cung cấp có khả năng đáp ứng yêu cầu về sản phẩm, chất lượng và tiến độ giao hàng.
Doanh nghiệp cần xây dựng bộ tiêu chí đánh giá rõ ràng, bao gồm:
Dựa trên kết quả đánh giá, doanh nghiệp lựa chọn những nhà cung cấp phù hợp để tiếp tục quá trình yêu cầu báo giá và đàm phán.
Bộ phận thu mua gửi yêu cầu báo giá (RFQ) đến các nhà cung cấp trong danh sách lựa chọn. Sau khi nhận được phản hồi, doanh nghiệp tiến hành so sánh các phương án dựa trên giá mua, chất lượng, thời gian giao hàng và các điều khoản thương mại.
Tiếp đó, bộ phận thu mua thực hiện đàm phán nhằm đạt được mức giá và điều kiện hợp tác phù hợp. Phương án mua hàng sau khi thống nhất sẽ được trình cấp có thẩm quyền phê duyệt theo quy định nội bộ.
Bước phê duyệt đóng vai trò quan trọng trong việc kiểm soát ngân sách, đảm bảo các quyết định mua sắm phù hợp với nhu cầu thực tế và hạn chế những khoản chi ngoài kế hoạch.
Sau khi yêu cầu mua hàng được phê duyệt, doanh nghiệp tiến hành lập đơn đặt hàng (Purchase Order - PO) hoặc ký kết hợp đồng mua bán với nhà cung cấp. Đơn đặt hàng cần thể hiện đầy đủ các thông tin như tên hàng hóa, số lượng, đơn giá, thời gian giao hàng, địa điểm nhận hàng và điều kiện thanh toán.
Trong quá trình thực hiện, bộ phận thu mua có trách nhiệm theo dõi trạng thái đơn hàng, phối hợp với nhà cung cấp để cập nhật tiến độ và xử lý các tình huống phát sinh. Điều này giúp doanh nghiệp chủ động điều chỉnh kế hoạch sản xuất kinh doanh khi có nguy cơ chậm giao hàng.
Khi nhà cung cấp giao hàng, bộ phận kho phối hợp với bộ phận thu mua và các đơn vị liên quan để kiểm tra hàng hóa trước khi tiếp nhận. Quá trình kiểm tra thường tập trung vào số lượng thực nhận, chất lượng, quy cách sản phẩm và mức độ phù hợp với đơn đặt hàng hoặc hợp đồng đã ký.
Nếu hàng hóa đáp ứng yêu cầu, bộ phận kho tiến hành lập chứng từ nhập kho và cập nhật số lượng tồn kho. Trường hợp phát hiện hàng thiếu, sai quy cách hoặc không đạt chất lượng, doanh nghiệp cần ghi nhận và phối hợp với nhà cung cấp để xử lý theo thỏa thuận.
Sau khi tiếp nhận hàng hóa, bộ phận kế toán tiến hành kiểm tra, đối chiếu các chứng từ liên quan trước khi thực hiện thanh toán cho nhà cung cấp.
Thông thường, quá trình này bao gồm việc đối chiếu ba loại chứng từ chính:
Việc đối chiếu chứng từ giúp doanh nghiệp phát hiện sai lệch về số lượng, đơn giá hoặc giá trị thanh toán, từ đó hạn chế tình trạng thanh toán trùng lặp hoặc thanh toán cho hàng hóa chưa được tiếp nhận đầy đủ.
Sau khi hoàn tất kiểm tra, kế toán thực hiện thanh toán theo điều khoản hợp đồng, đồng thời cập nhật công nợ và lưu trữ chứng từ phục vụ công tác quản lý.
Bước cuối cùng trong quy trình quản trị thu mua là tổng hợp dữ liệu, đánh giá kết quả thực hiện và xác định những vấn đề cần cải thiện. Doanh nghiệp có thể sử dụng các chỉ số như chi phí mua hàng thực tế so với ngân sách, tỷ lệ giao hàng đúng hạn, chất lượng hàng hóa và thời gian xử lý đơn mua hàng để đo lường hiệu quả.
Đồng thời, việc đánh giá định kỳ năng lực nhà cung cấp giúp doanh nghiệp xác định những đối tác đáp ứng tốt yêu cầu, xem xét điều chỉnh điều kiện hợp tác hoặc tìm kiếm phương án thay thế khi cần thiết.
Kết quả đánh giá là cơ sở để doanh nghiệp cải tiến quy trình thu mua, nâng cao chất lượng quyết định mua hàng và xây dựng kế hoạch thu mua hiệu quả hơn trong các kỳ tiếp theo.
Dưới đây là 6 chỉ số KPI quan trọng mà doanh nghiệp nên theo dõi:
|
Chỉ số KPI
|
Ý nghĩa
|
Cách tính
|
|---|---|---|
|
Tỷ lệ tiết kiệm chi phí thu mua (Cost Savings)
|
Đo lường mức chi phí doanh nghiệp tiết kiệm được so với ngân sách hoặc mức chi phí tham chiếu ban đầu.
|
(Chi phí tham chiếu − Chi phí thực tế) / Chi phí tham chiếu × 100%
|
|
Thời gian xử lý đơn mua hàng (Purchase Order Cycle Time)
|
Đánh giá tốc độ xử lý đơn mua hàng, từ khi tiếp nhận yêu cầu mua hàng đến khi phát hành đơn đặt hàng (PO).
|
Tổng thời gian xử lý các đơn mua hàng / Tổng số đơn mua hàng
|
|
Tỷ lệ giao hàng đúng hạn (On-time Delivery Rate)
|
Đo lường khả năng đáp ứng tiến độ giao hàng của nhà cung cấp, giúp doanh nghiệp kiểm soát rủi ro chậm trễ.
|
Số đơn hàng giao đúng hạn / Tổng số đơn hàng đã giao × 100%
|
|
Tỷ lệ hàng hóa đạt chất lượng (Quality Acceptance Rate)
|
Đánh giá tỷ lệ hàng hóa đáp ứng tiêu chuẩn chất lượng khi tiếp nhận, phản ánh chất lượng nguồn cung đầu vào.
|
Số lượng hàng hóa đạt yêu cầu / Tổng số lượng hàng hóa được kiểm tra × 100%
|
|
Tỷ lệ mua hàng ngoài kế hoạch (Maverick Spending Rate)
|
Phản ánh mức độ phát sinh các khoản mua sắm ngoài kế hoạch hoặc không tuân thủ quy trình thu mua đã thiết lập.
|
Giá trị mua hàng ngoài kế hoạch / Tổng giá trị mua hàng × 100%
|
|
Tỷ lệ tuân thủ hợp đồng (Contract Compliance Rate)
|
Đánh giá mức độ thực hiện các giao dịch mua hàng theo hợp đồng và điều khoản đã thỏa thuận với nhà cung cấp.
|
Giá trị mua hàng tuân thủ hợp đồng / Tổng giá trị mua hàng thuộc phạm vi hợp đồng × 100%
|
Trong quá trình quản trị thu mua, nhiều doanh nghiệp vẫn gặp khó khăn do quy trình thiếu chuẩn hóa, dữ liệu phân tán và sự phối hợp chưa hiệu quả giữa các phòng ban.

Dưới đây là 5 giải pháp giúp doanh nghiệp tối ưu hoạt động thu mua, hạn chế rủi ro và sử dụng nguồn lực hiệu quả hơn.
Thay vì chỉ đặt hàng khi phát sinh nhu cầu, bộ phận thu mua cần phối hợp với các phòng ban để dự báo nhu cầu mua sắm dựa trên kế hoạch sản xuất kinh doanh, đơn hàng dự kiến, tình hình tồn kho và ngân sách hiện có.
Để xây dựng kế hoạch thu mua hiệu quả, doanh nghiệp cần:
Ngoài ra, doanh nghiệp nên thường xuyên rà soát và điều chỉnh kế hoạch khi nhu cầu thị trường, tiến độ sản xuất hoặc khả năng cung ứng thay đổi.
Doanh nghiệp cần xây dựng quy trình chuẩn áp dụng xuyên suốt từ khâu đề xuất nhu cầu, lựa chọn nhà cung cấp, phê duyệt đơn hàng đến nghiệm thu và thanh toán.
Trong đó, doanh nghiệp nên chú trọng:
Việc chuẩn hóa quy trình giúp doanh nghiệp tăng tính minh bạch, rút ngắn thời gian xử lý yêu cầu và hạn chế sai sót trong hoạt động thu mua.
Chất lượng và năng lực của nhà cung cấp ảnh hưởng trực tiếp đến chi phí thu mua, chất lượng sản phẩm đầu vào và tiến độ sản xuất kinh doanh. Do đó, doanh nghiệp cần xây dựng hệ thống quản lý nhà cung cấp bài bản, thay vì chỉ lựa chọn đối tác dựa trên giá mua hoặc kinh nghiệm của nhân viên thu mua.
Một số hoạt động cần triển khai bao gồm:
Thông qua hệ thống đánh giá minh bạch, doanh nghiệp có thể lựa chọn đối tác phù hợp, cải thiện hiệu quả đàm phán và giảm thiểu rủi ro phụ thuộc vào một nhà cung cấp duy nhất.
Để đánh giá hoạt động thu mua một cách khách quan, doanh nghiệp cần thiết lập hệ thống KPI gắn với các mục tiêu cụ thể về chi phí, chất lượng, tiến độ và mức độ tuân thủ quy trình. Các chỉ số này cần được đo lường thường xuyên thay vì chỉ tổng hợp vào cuối kỳ.
Cụ thể, doanh nghiệp có thể thực hiện các hoạt động sau:
Ứng dụng phần mềm quản lý thu mua giúp doanh nghiệp thay thế các thao tác thủ công, tập trung dữ liệu và tự động hóa quy trình từ đề xuất mua hàng đến thanh toán. Tuy nhiên, để số hóa hiệu quả, doanh nghiệp cần có lộ trình triển khai phù hợp, thay vì chỉ đơn thuần chuyển dữ liệu từ Excel sang phần mềm.
>>> Đọc thêm: Hướng dẫn triển khai ERP: 6 bước giúp tối ưu thời gian và kết quả dự án cho doanh nghiệp
Quá trình số hóa hoạt động thu mua có thể thực hiện theo 4 bước sau:

Nếu dữ liệu giữa các bộ phận thiếu đồng bộ, doanh nghiệp dễ gặp tình trạng mua hàng vượt nhu cầu, thiếu nguyên vật liệu hoặc khó kiểm soát chi phí. Vì vậy, kết nối dữ liệu thu mua với các phòng ban là yếu tố quan trọng giúp doanh nghiệp tối ưu nguồn lực và nâng cao hiệu quả vận hành.
Việc liên kết dữ liệu thu mua và kho giúp doanh nghiệp theo dõi chính xác số lượng hàng hóa hiện có, lượng hàng đang đặt mua và mức tồn kho an toàn. Từ đó, bộ phận thu mua có thể xác định nhu cầu bổ sung và lựa chọn thời điểm đặt hàng phù hợp.
Chẳng hạn, khi tồn kho giảm xuống dưới ngưỡng quy định, hệ thống có thể đưa ra cảnh báo để bộ phận thu mua kịp thời xử lý. Nhờ đó, doanh nghiệp hạn chế tình trạng mua hàng trùng lặp, giảm tồn kho dư thừa và tối ưu chi phí lưu kho.
Đối với doanh nghiệp sản xuất, kế hoạch thu mua cần được xây dựng dựa trên kế hoạch sản xuất, định mức nguyên vật liệu và tiến độ đơn hàng. Khi dữ liệu được đồng bộ, bộ phận thu mua có thể xác định chính xác số lượng nguyên vật liệu cần mua và thời điểm đặt hàng phù hợp.
Đồng thời, khi kế hoạch sản xuất thay đổi, bộ phận thu mua có thể chủ động điều chỉnh đơn hàng và lịch giao nhận, từ đó hạn chế tình trạng thiếu nguyên vật liệu, gián đoạn sản xuất hoặc tồn kho vượt nhu cầu.
>>> Đọc thêm: Quản trị vật tư trong sản xuất: vì sao tồn kho cao nhưng doanh nghiệp vẫn thiếu nguyên liệu?
Việc liên kết dữ liệu thu mua với tài chính – kế toán giúp doanh nghiệp theo dõi ngân sách mua sắm, công nợ nhà cung cấp và lịch thanh toán trên cùng hệ thống. Nhờ đó, bộ phận kế toán có thể kiểm soát chi phí phát sinh và chủ động lập kế hoạch dòng tiền.
Bên cạnh đó, việc đồng bộ đơn đặt hàng, phiếu nhập kho và hóa đơn giúp quá trình đối chiếu chứng từ thuận tiện hơn, hạn chế sai sót và tránh thanh toán trùng lặp hoặc vượt giá trị thực tế.
1C:ERP là giải pháp quản trị nguồn lực doanh nghiệp tổng thể do 1C Company phát triển, giúp doanh nghiệp quản lý tập trung các hoạt động sản xuất kinh doanh trên một nền tảng thống nhất. Với khả năng tích hợp nhiều phân hệ như Thu mua, Bán hàng, Kho bãi, Sản xuất và Tài chính - Kế toán, 1C:ERP hỗ trợ doanh nghiệp chuẩn hóa quy trình, đồng bộ dữ liệu và nâng cao hiệu quả quản trị thu mua.
Đặc biệt, hệ thống cho phép doanh nghiệp lập kế hoạch mua hàng dựa trên nhu cầu thực tế, theo dõi toàn bộ quá trình thực hiện đơn hàng và kiểm soát chi phí, góp phần đảm bảo nguồn cung ổn định cho hoạt động sản xuất kinh doanh.
Một số tính năng nổi bật của 1C:ERP trong quản trị thu mua:
Với khả năng quản lý tập trung và liên thông dữ liệu, 1C:ERP là giải pháp phù hợp cho các doanh nghiệp muốn số hóa toàn diện quy trình thu mua, đặc biệt là doanh nghiệp sản xuất có nhu cầu quản lý nguyên vật liệu, kho hàng và chi phí trên cùng một hệ thống.
Quản lý mua hàng chủ yếu tập trung vào các nghiệp vụ như đặt hàng, tiếp nhận hàng hóa và thanh toán. Trong khi đó, quản trị thu mua có phạm vi rộng hơn, bao gồm lập kế hoạch, xây dựng chiến lược mua sắm, quản lý nhà cung cấp, kiểm soát chi phí và đánh giá hiệu quả. Mục tiêu của quản trị thu mua là tối ưu toàn bộ hoạt động mua sắm và đảm bảo nguồn cung ổn định trong dài hạn.
Phần mềm quản lý thu mua phù hợp với các doanh nghiệp có nhu cầu mua sắm thường xuyên, số lượng nhà cung cấp lớn hoặc quy trình thu mua phức tạp. Đặc biệt, doanh nghiệp sản xuất, thương mại, phân phối và các tổ chức có nhiều phòng ban, chi nhánh sẽ hưởng lợi từ việc tập trung dữ liệu, tự động hóa phê duyệt và kiểm soát chi phí mua hàng.
Doanh nghiệp có thể đánh giá hiệu quả quản trị thu mua thông qua các chỉ số KPI như tỷ lệ tiết kiệm chi phí, thời gian xử lý đơn mua hàng, tỷ lệ giao hàng đúng hạn, chất lượng hàng hóa và mức độ tuân thủ ngân sách. Việc theo dõi các chỉ số này định kỳ giúp nhà quản lý phát hiện những điểm chưa tối ưu và đưa ra phương án cải thiện phù hợp.
Có. Các hệ thống ERP có phân hệ quản lý thu mua đầy đủ như 1C:ERP có thể hỗ trợ doanh nghiệp quản lý xuyên suốt từ lập kế hoạch, yêu cầu mua hàng, phê duyệt, lựa chọn nhà cung cấp, đặt hàng đến nhập kho, đối chiếu chứng từ và thanh toán. Đặc biệt, ERP còn cho phép liên kết dữ liệu thu mua với kho, sản xuất và tài chính – kế toán, giúp doanh nghiệp quản lý tập trung và hạn chế sai sót trong quá trình vận hành.
Quản trị thu mua hiệu quả không chỉ giúp doanh nghiệp kiểm soát chi phí, đảm bảo nguồn cung mà còn góp phần nâng cao hiệu quả vận hành và tối ưu nguồn lực. Để đạt được mục tiêu này, doanh nghiệp cần xây dựng quy trình thu mua bài bản, theo dõi các chỉ số KPI và từng bước ứng dụng công nghệ vào quản lý.
Với giải pháp 1C:ERP, 1C Việt Nam đồng hành cùng doanh nghiệp trong việc số hóa quy trình thu mua, kết nối dữ liệu giữa các phòng ban và nâng cao hiệu quả quản trị tổng thể. Liên hệ 1C Việt Nam ngay hôm nay để được tư vấn giải pháp phù hợp với nhu cầu của doanh nghiệp.